عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )

224

منازل السائرين ( شرح عبد الرزاق الكاشانى ) ( فارسى )

غيرت بر سه درجه است : درجهء نخست ، غيرت عابد است بر عملى كه ضايع گشته [ و آن را در وقت خود به نحو شايسته و بايسته انجام نداده است ، بدين نحو ] كه زيان و خسارت آن را بازگرداند ، [ مثلا نماز فوت‌شده را قضا كند ] و از دست رفتن آن را جبران نمايد [ مثلا نمازى را كه اول وقت خوانده نشده ، پيش از تمام شدن وقت ، بخواند ] و نابودى [ و فساد ] آن را تدارك نمايد ، [ با كفاره دادن و قضا كردن و عمل به تمام آنچه كه در شرع براى جبران عمل فاسد شده ، مقرر گشته است . ] و الدرجة الثانية غيرة المريد على وقت فات . و هى غيرة قاتلة ؛ فإنّ الوقت و حىّ الغضب ، أبىّ الجانب ، بطىء الرجوع . درجهء دوم ، غيرت مريد است بر وقتى كه از دست رفته است . و اين غيرت كشنده است ؛ زيرا وقت [ همچون اسبى سركش است كه ] به سرعت خشمگين مىشود ، و امتناع مىورزد [ و آنگاه كه ابا و امتناع مىكند به آسانى منقاد و مطيع نمىشود و به دشوارى مىتوان كنار آن رفت . و هرگاه خشمگين شود ] به كندى باز مىگردد [ و راضى مىشود . همهء اينها تشبيه و استعاره است . و حاصل مطلب آن است كه مريد ، صاحب حال است و وقت براى او ، وقت مجالست و أنس و مناجات با حضرت حق است . و ازاين‌رو هرگاه وقت از دست برود ، تدارك كردن آن ميسور نيست ؛ چرا كه هر وقتى را حضور و مجالست خاص خود است ؛ و از اين رو همهء اوقات مريد ، پر است . پس در چه وقت ، وقت از دست رفته را تدارك كند ؟ و از اين روست كه غيرت مريد بر وقت از دست رفته ، كشنده است . ] و الدرجة الثالثة غيرة العارف على عين غطّاها غين ، و سرّ غشيه رين ، و نفس علق برجاء ، أو التفت إلى عطاء . درجهء سوم ، غيرت عارف [ - صاحب شهود ] است بر عينى [ - حقيقتى آشكار